Φουκώ και Ντελέζ: Εξουσία και έλεγχος

Κων/νος Σαλαβάτης

Πτυχιούχος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας ΑΠΘ.

Κάτοχος Μεταπτυχιακού τίτλου στις Αγγλικές και Αμερικανικές Σπουδές.

Δύσκολα θα μείνει κάποιος ανεπηρέαστος από την ριζοσπαστική σκέψη του Μισέλ Φουκώ, του γνωστού Γάλλου φιλοσόφου και συγγραφέα που ασχολήθηκε όπως κανένας άλλος με το να ερευνά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η εξουσία και πως επηρεάζει τη σύγχρονη κοινωνία. Βαθιά επηρεασμένος από την γραφή του Φρίντριχ Νίτσε, ο Φουκώ θεωρείται εμβληματική μορφή της ακαδημαϊκής σκέψης όσον αφορά την πολιτική θεωρία, την ανθρωπολογία, την κοινωνιολογία, τις πολιτισμικές σπουδές, τον φεμινισμό και την κριτική θεωρία.

Επειδή είναι αδύνατο να αναφερθώ σε όλο τον όγκο της φιλοσοφικής του παραγωγής σε ένα άρθρο θέλησα να επικεντρωθώ σε μια συγκεκριμένη θεωρία του που πιστεύω πως είναι από τις πιο διαχρονικές πολιτικές ιδέες. Μιλάω για την ιδέα της «πειθαρχικής κοινωνίας», την οποία διατύπωσε στο βιβλίο του «Επιτήρηση και τιμωρία: η γέννηση της φυλακής» (1975). Ο πυρήνας της φουκωκικής σκέψης είναι πως η πειθαρχία και η επιτήρηση είναι ο μηχανισμός της εξουσίας που καθορίζει, ή ακόμα καλύτερα «ρυθμίζει» τον τρόπο σκέψης και την συμπεριφορά των ανθρώπων που ζουν στη σύγχρονη κοινωνία με τρόπο διακριτικό και ανεπαίσθητο. Ξετυλίγει την σκέψη του, όπως κάθε φορά, μέσα από μια ιστορική ανάλυση της τιμωρίας και του πειθαρχικού συστήματος.

Κατά τον μεσαίωνα, η εκτέλεση της εξουσίας παρουσιαζόταν ως δημόσια τιμωρία. Η τιμωρία ήταν μια μορφή τελετουργικού και είχε έναν εμφανή στόχο που τις περισσότερες φορές ήταν το … κεφάλι του κατάδικου. Η δημόσια εκτέλεση, το τελετουργικό της δημόσιας «θυσίας», όπως θα έλεγε και ο Ρενέ Ζιράρ, ήταν αυτό που αποκαθιστούσε την αρχή του βασιλιά στα μάτια των υπηκόων του. Έχοντας ξεφύγει από την ωμή βία της μεσαιωνικής εκτέλεσης της εξουσίας από μονάρχες και άρχοντες, η οποία ήταν πάντα εξωτερικευμένη και εμφανής (βασανιστήρια, εκτελέσεις, δημόσιες δίκες), η σύγχρονη εκτέλεση της εξουσίας είναι πολύ πιο ύπουλη και συστημική. Η πειθαρχία σήμερα δουλεύει υπογείως, με την οργάνωση του χώρου, του χρόνου και των καθημερινών συνηθειών των πολιτών. Δουλεύει εξαναγκάζοντας τον πολίτη σε μια συγκεκριμένη ελεγχόμενη εμπειρία με τον χώρο στον οποίο ζει και τον χρόνο σύμφωνα με τον οποίο δρα, με την ύπαρξη ωρολογίων προγραμμάτων, την «καταπιεστική» μορφή του χώρου, κλπ. Αυτή η αντικατάσταση της μεσαιωνικής απόλυτης μοναρχίας από τον σύγχρονο φιλελεύθερο καπιταλισμό έγινε εμφανής, σύμφωνα με τον Φουκώ, με την μορφή της πειθαρχικής κοινωνίας.

«Είναι έκπληξη το γεγονός ότι η φυλακή, με τις τακτικές της χρονολογίες, την καταναγκαστική εργασία, τις αρχές επιτήρησης και καταγραφής, τους ειδικούς της κανονικότητας, οι οποίοι συνεχίζουν και πολλαπλασιάζουν τις λειτουργίες του δικαστή, θα γινόταν το σύγχρονο όργανο πειθαρχικής δίωξης; Είναι έκπληξη πως οι φυλακές μοιάζουν με εργοστάσια, σχολεία, στρατώνες, νοσοκομεία, τα οποία όλα μοιάζουν με φυλακές;» Με λίγα λόγια τα στρατόπεδα, τα σχολεία, τα νοσοκομεία, τα εργοστάσια και ο τρόπος λειτουργίας τους ακολουθούν τις μεθόδους που έχει το σύγχρονο όργανο πειθαρχίας, η φυλακή. Γιατί; Προκειμένου να διασφαλιστεί η υποταγή της κοινωνίας στην εξουσία, να συμμορφωθεί ο κόσμος με τα προκαθορισμένα πρότυπα συμπεριφοράς και δράσης που δεν πηγαίνουν κόντρα και δεν απειλούν το status quo.

Στην σύγχρονή κοινωνία του 20ού αιώνα για την οποία έγραφε ο Φουκώ η εξουσία δεν εκτελείται με την κτηνώδη μορφή του μεσαίωνα, αλλά έχει τα ίδια αποτελέσματα με την βοήθεια της επιτήρησης. Για να μας δώσει να καταλάβουμε τι εννοεί πειθαρχική εξουσία, ο Φουκώ χρησιμοποίησε το παράδειγμα του Πανοπτικού, ενός σχεδίου κτιρίου-φυλακής που επινοήθηκε από τον Άγγλο φιλόσοφο Τζέρεμι Μπένθαμ τον 18^ο αιώνα. Το Πανοπτικό είναι, όπως λέει και η λέξη, ένα κτήριο που μας δείχνει πως μπορούν να επιτηρηθούν και να ελεγχθούν όλα τα άτομα. Πρόκειται για ένα κυλινδρικό κτήριο, στην περιφέρεια του οποίου τοποθετούνται τα κελιά, με τον πύργο των επιτηρητών να βρίσκεται στο κέντρο του ημικυκλίου. Τα παράθυρα του πύργου επίσης είναι φτιαγμένα έτσι ώστε να μην προδίδουν την ύπαρξη επιτηρητή. Επομένως, ο κρατούμενος δεν γνωρίζει πότε και αν επιτηρείται, ενώ ο επιτηρητής έχει πλήρη εικόνα κάθε κελιού. Η λογική ήταν πως ο κρατούμενος, εφόσον δεν ξέρει αν πραγματικά παρακολουθείται εκείνη τη στιγμή, πρέπει να έχει πάντα στο μυαλό του ότι «μπορεί» να παρακολουθείται. Τι νόημα έχει αυτό; Ο κρατούμενος αυτοελέγχεται, η συμπεριφορά του είναι επηρεασμένη από τον χώρο που βρίσκεται, είναι παγιδευμένος από την εξουσία που ασκεί πλέον ο ίδιος στον εαυτό του! Το αρχιτεκτονικό αυτό σχέδιο, σύμφωνα με τον Φουκώ, «είναι μια μηχανή για την εγκαθίδρυση και τη στήριξη ενός είδους εξουσίας ανεξάρτητης από εκείνον που την ασκεί• κοντολογίς, οι κρατούμενοι να παγιδεύονται και να υφίστανται μια εξουσία της οποίας οι ίδιοι είναι οι φορείς».

Δεν είμαι σίγουρο όμως αν, 40 χρόνια μετά, η ιδέα του Φουκώ λέει όλη την αλήθεια. Το 1990 ο Ζιλ Ντελέζ, επίσης γνωστός Γάλλος φιλόσοφος, υποστήριξε πως έχουμε περάσει από την πειθαρχική κοινωνία στην κοινωνία ελέγχου, το χαρακτηριστικό της οποία είναι η ψευδαίσθηση της ελευθερίας. Ουσιαστικά δεν είμαστε πλέον τόσο περιορισμένοι από δομές «περίφραξης», όπως τα παραδοσιακά πρότυπα του σχολείου και της εργασίας. Μπορούμε να εκπαιδευτούμε κατ’ οίκον, να μαθαίνουμε μέσω του διαδικτύου, να δουλεύουμε από το σπίτι, κλπ. Ωστόσο η ευθύνη είναι πάντα παρούσα και διάχυτη σε όλη την καθημερινότητα μας. Μπορούμε λοιπόν να κινηθούμε με σχετική ελευθερία … αλλά πάντοτε εντός των ορίων των πειθαρχικών οργάνων. Μπορούμε να εργαστούμε από το σπίτι, ναι, αλλά τώρα πρέπει να είμαστε υπεύθυνοι για τις απαιτήσεις του επαγγέλματος μας ακόμη και μακριά από το γραφείο, το εργοστάσιο, κλπ.

Σάββατο 6 Ιουλίου 2019: Παγκόσμια Ημέρα Συνεργατισμού

Το πρώτο Σάββατο κάθε Ιουλίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα Συνεργατισμού (CoopsDay), η οποία φέτος «πέφτει» το Σάββατο, παραμονές της εκλογικής αναμέτρησης, που το αποτέλεσμά της θα σηματοδοτήσει ενδεχομένως νέα δεδομένα για το συνεταιρισμό ή αν θέλετε τον συνεργατισμός

Οι συνεργατισμοί (που εκ λάθους στην μετάφραση, το 1915, στην Ελλάδα ορίσθηκαν ως «συνεταιρισμοί») είναι η κύρια μορφή επιχειρηματικής δράσης της Κοινωνικής Οικονομίας, μαζί με τα Ιδρύματα, τις Ηθικές Τράπεζες και τα Αλληλόχρεα Κεφάλαια (συνήθως ασφαλιστικά και στον κλάδο υγείας).

Οι Συνεργατισμοί (Συνεταιρισμοί) είναι τριών κύριων τύπων: Οι Αστικοί Συνεταιρισμοί (Καταναλωτικοί, Οικοδομικοί, Προμηθευτικοί, Πιστωτικοί κλπ), οι Αγροτικοί Συνεταιρισμοί (με αρκετές ιδιομορφίες στην Ελλάδα) και οι Εργασιακοί Συνεταιρισμοί (Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις-ΚοινΣΕπ, Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί Περιορισμένης Ευθύνης-ΚοιΣΠΕ και οι Συνεταιρισμοί εργαζομένων).

Τα τελευταία χρόνια, ως μια ιδιάζουσα μορφή «πολιτικής μόδας» έχει δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία (Κ.Αλ.Ο.) και έχουν νομοθετηθεί πολλά καινούργια στοιχεία για τις ΚοινΣΕπ, τις ΚοιΣΠΕ και τους ΣυνΕρ, ίσως και λόγω της αύξησης της ανεργίας που ακολούθησε την παγκόσμια χρηματιστηριακή κρίση του 2008.

Το φετινό σύνθημα της Παγκόσμιας Ημέρας Συνεργατισμού είναι «Συνεταιρισμοί για ΑΞΙΟΠΡΕΠΗ εργασία», που έρχεται να συνδυάσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την «μόδα» με ολόκληρη την Κοινωνική Οικονομία, επισημαίνοντας ταυτόχρονα την ανάγκη για αξιοπρεπή εργασία.

Στους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του Πλανήτη, με ορίζοντα το 2030, που συμφωνήθηκαν και υπογράφηκαν (πάντα με αυτήν την σειρά, όχι υπογράφηκαν και θα συμφωνηθούν σε τρία χρόνια! …) το 2015 από 193 κράτη (όλα!) περιλαμβάνεται: 8. Αξιοπρεπής εργασία και Οικονομική ανάπτυξη.

Περίπου ο μισός παγκόσμιος πληθυσμός ζει με κατά μέσο όρο δύο δολάρια την ημέρα. Ακόμη, σε πολλά μέρη το να έχει κανείς δουλειά δεν αποτελεί εγγύηση ότι θα ξεφύγει από τη φτώχεια. Αυτή η βραδεία και άνιση πρόοδος απαιτεί να αναθεωρήσουμε αλλά και να εκσυγχρονίσουμε τις οικονομικές και κοινωνικές μας πολιτικές που στοχεύουν στην εξάλειψη της φτώχειας.

Η διαρκής έλλειψη αξιοπρεπών ευκαιριών εργασίας, οι ανεπαρκείς επενδύσεις και η υποκατανάλωση οδηγούν σε διάβρωση του βασικού κοινωνικού συμβολαίου που διέπει τις δημοκρατικές κοινωνίες: ότι όλοι πρέπει να μοιραζόμαστε την πρόοδο. Η δημιουργία θέσεων εργασίας θα παραμείνει μία σημαντική πρόκληση για σχεδόν όλες τις οικονομίες από το 2015 και έπειτα.

Η βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη προϋποθέτει ότι οι κοινωνίες θα δημιουργήσουν τις συνθήκες εκείνες οι οποίες θα επιτρέψουν στους ανθρώπους να έχουν ποιοτικές θέσεις εργασίας και οι οποίες θα τονώνουν την οικονομία χωρίς ωστόσο να βλάπτουν το περιβάλλον. Οι ευκαιρίες απασχόλησης και οι αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας είναι επίσης απαραίτητες για όλες τις ηλικίες του εργασιακά ενεργού πληθυσμού.

«Αξιοπρεπής» χαρακτηρίζεται κάποιος που τον χαρακτηρίζει ο σεβασμός στους κανόνες που καθορίζουν τη σωστή συμπεριφορά, τόσο στους τύπους, όσο και στην ουσία, ενώ αξιοπρεπής αμοιβή, είναι η ικανοποιητική αμοιβή εργασίας, που δεν είναι κατώτερη από την εργασία για την οποία δίνεται. Αξιοπρεπής είναι συνώνυμο του «καθωσπρεπικός» και «ευπρεπής». Μένει, σύμφωνα με τις αξίες και αρχές, που έχει κάθε κοινωνία, να καθορισθεί το «σωστή» και το «καθωσπρέπει.

Οι Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις-ΚοινΣΕπ του Ν. 4430/2016 είναι εργασιακοί συνεταιρισμοί, που θα έπρεπε να ακολουθούν τις αρχές και αξίες της Διεθνούς Συνεταιριστικής Συμμαχίας. Ο Ariel Guarco, Πρόεδρος της Διεθνούς Συνεταιριστικής Συμμαχίας-ICA, δήλωσε: «Οι Συνεταιρισμοί συμβάλουν στην διατήρηση της απασχόλησης και την προώθηση της αξιοπρεπούς εργασίας σε όλους τους τομείς της οικονομίας. Μέσω της συμμετοχής, τα μέλη των συνεταιρισμών έχουν ένα κίνητρο για να αλλάξουν τη ζωή τους, τις κοινότητές τους και τον κόσμο».

Ο φετινή Παγκόσμια Ημέρα Συνεργατισμού CoopsDay 2019, είναι μια ευκαιρία να προσκληθούν όλοι να γιορτάσουν ένα μέλλον στο οποίο η ανθρώπινη ανάπτυξη και την κοινωνική δικαιοσύνη θα αποτελούν προτεραιότητες. Μέσω της CoopsDay, τοπικές, εθνικές και παγκόσμιες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών μπορούν να μάθουν πώς συνεταιρισμοί συμβάλλουν σε ένα αξιοπρεπές περιβάλλον εργασίας.

Σύμφωνα με μια πρόσφατη εκτίμηση, οι συνεταιρισμοί σε όλο τον κόσμο απασχολούν ή είναι η κύρια πηγή εισοδήματος για πάνω από 279.000.000 άτομα, σχεδόν το 10% του συνολικού ενεργού πληθυσμού της ανθρωπότητας. Πέρα από αυτούς τους αριθμούς, διαφορετικές μελέτες έχουν επιβεβαιώσει ότι, σε σχέση με την απασχόληση σε άλλους τομείς, οι συνεταιριστικές θέσεις εργασίες...

-τείνουν να είναι πιο βιώσιμες στον χρόνο

-παρουσιάζουν μικρότερο χάσμα στις αποδοχές μεταξύ υψηλότερης και χαμηλότερης αμοιβής, και

-είναι πιο ομοιόμορφα κατανεμημένες μεταξύ αγροτικών και αστικών περιοχών.

Όταν οι Συνεταιρισμοί γίνονται για να καλύψουν τις ανάγκες των μελών τους, και τηρούν τις αρχές και αξίες της Διεθνούς Συμμαχίας Συνεταιριστών είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο, για πάρα πολλά ανθρώπινα, ακόμα και για να εξασφαλίσουν αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας.

Όταν όμως είναι συγκαλυμμένες δομές που καλύπτουν ανάγκες και άλλων (τρίτων) τότε μοιάζουν σαν Εταιρείες Περιορισμένης Ευθύνης, ή ακόμα και σαν Κοινοπραξίες ή Cluster, που απλά νοθεύουν, ή ακόμα χειρότερα, μολύνουν την έννοια του συνεργατισμού (συνεταιρισμού) και προσπαθούν να αλλοιώσουν αξίες και αρχές και να κακολογήσουν (συνειδητά και στρατευμένα ή απλά ανοήτως…) την Κοινωνική Οικονομία (πάντα στα όρια της Ελλάδας).

Δημήτριος Μιχαηλίδης

Στο πλευρό των τοπικών παραγωγών

Την περιοδεία του σε κάθε γωνιά της Πιερίας συνεχίζει ο Υπ. Βουλευτής Θεόδωρος Τόνας.

Προορισμοί του αυτή τη φορά τα Πιέρια. Στον πρώτο του σταθμό, τη Βρύα, είχε την ευκαιρία να συνομιλήσει με φίλους αγρότες, τοπικούς παραγωγούς, αλλά και εκπροσώπους της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Στις επόμενες στάσεις του στη Ρητίνη και το Ελατοχώρι, είχε την ευκαιρία να συνομιλήσει με τους ντόπιους συμπολίτες του, οι οποίοι του εξέθεσαν τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν και τα καθημερινά προβλήματα που τους απασχολούν.

Ο κος Τόνας τόνισε για ακόμη μία φορά πως θα είναι «η φωνή των Πιεριέων αγροτών στη Βουλή. Σε έναν τόπο ευλογημένο με πλούσια παραγωγή εξαιρετικής ποιότητας αγροτικών προϊόντων αποτελεί υποχρέωσή μας να είμαστε δίπλα στους τοπικούς παραγωγούς».

Ενημέρωση από την εβδομαδιαία εφημερίδα Επτά. Οι ειδήσεις της Κατερίνης και της Πιερίας με ένα κλικ.

Ακολουθήστε μας:
FB: Εφημερίδες Επτά & Πολιτεία
YouTube: Εφημερίδες Επτά & Πολιτεία

Instagram: efimerides_epta_politeia

Συνεργασία με επιστημονικούς φορείς

Με επιστημονικούς φορείς της Πιερίας και συγκεκριμένα με τα Διοικητικά Συμβούλια του Ιατρικού, Οδοντιατρικού και Δικηγορικού Συλλόγου Κατερίνης συναντήθηκε ο υποψήφιος Βουλευτής ΝΔ Πιερίας, Σπύρος Κουλκουδίνας.

Η ιατρική υποστελέχωση σε ορισμένους τομείς του Νοσοκομείου Κατερίνης ήταν ένα από τα σοβαρά θέματα που έθιξε ο Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου, ενώ επίσης σοβαρά θέματα συζητήθηκαν και κατά τη συνάντηση με τον Οδοντιατρικό Σύλλογο.

Ο υποψήφιος Βουλευτής δέχθηκε επίσης τις ευχές για καλή επιτυχία τόσο από τα Δ.Σ. του Ιατρικού και Οδοντιατρικού Συλλόγου, όσο και από το Δ.Σ. του Δικηγορικού Συλλόγου Κατερίνης τον οποίο επισκέφθηκε το μεσημέρι της Τετάρτης 26/6, στο πλαίσιο ενημέρωσής του πάνω σε θέματα λειτουργίας των Δικαστηρίων.