Την Παρασκευή στον Άνω Αγιάννη αναβιώνει έθιμο

Το «κάψιμο του καλικάντζαρου» θα αναβιώσει και φέτος στον Άνω Άγιο Ιωάννη, την Παρασκευή 05 Ιανουαρίου και ώρα 18:00, παραμονή των Θεοφανείων.

Την εκδήλωση αναβίωσης του εθίμου διοργανώνει ο Δήμος Κατερίνης με την συνεργασία του πολιτιστικού συλλόγου Άνω Αγίου Ιωάννη «ΑΡΓΟΣ». Πρόκειται για έθιμο που συμβολίζει τον εξορκισμό των κακών πνευμάτων, έχει τις ρίζες του στο Άργος του Πόντου και αναβιώνει εδώ και 85 περίπου χρόνια.

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στην πλατεία του χωριού, στο χώρο μπροστά από την Εκκλησία.

Ο «Φιάκας» του Δημοσθένη Μισιτζή στο Θέατρο Μω

Η ευχάριστη και έξυπνη κωμωδία ηθών, του Δημοσθένη Μισιτζή, όπου θίγονται και σατιρίζονται με καυστικό τρόπο οι υπερβολές της Κωνσταντινουπολίτικης κοινωνίας κατά το β' μισό του 19ου αιώνα, παρουσιάζεται το Σάββατο και την Κυριακή στο Θέατρο Μω της Κατερίνης

Υπόθεση του έργου

Ο Χαρίλαος Πλουτίδης ή Χαράλαμπος Πεταλούδης ή Φιάκας ζει παρασιτικά στην Κωνσταντινούπολη του 1870, βουτηγμένος στα χρέη. Κομψευόμενος και πανούργος παριστάνει τον πλούσιο γόνο καλής οικογενείας και πολιορκεί ερωτικά την εύπιστη Ευανθία, προσβλέποντας στην προίκα της. Αυτή, συνεπαρμένη από τα μυθιστορήματα της εποχής και ευφάνταστη, γίνεται εύκολα θύμα του. Η σπαρταριστή πλοκή κορυφώνεται όταν ο Φιάκας, στα πρόθυρα να αποκαλυφθεί η πραγματική του κατάσταση, μηχανεύεται τη μεταμφίεσή του σε γερμανό βαρόνο που βρίσκεται incognito στην Πόλη...

Σκηνοθεσία: Κοσμάς Χατζηιωαννίδης

Σκηνικά-Κοστούμια: Καλλιόπη Γιαμούζη

Παίζουν με σειρά εμφάνισης:

Κώστας Μυστακίδης (Φιάκας), Αλέξανδρος Δαλαμήτρας (Γιάννης υπηρέτης), Τίνα Ιωαννίδου (Ευανθία), Καλλιόπη Γιαμούζη (Κοκκώνα Φρόσω)

Καζαμίας Τάσος Αετόπουλος - Σταύρος Μόσχης

Παραστάσεις Σάββατο στις 21:00 και Κυριακή στις 20:00

Είσοδος: Κανονικό 8 ευρώ, Εκπτωτικό 5ευρώ

Θέατρο Μώ - Νικολάου Γεωργούλη 15 - Τ 2351076228

Άποψη

Του Γιάννη Τσαπουρνιώτη

Μια από τις πιο χαρούμενες και ιδιαίτερες στιγμές που βιώνει μια οικογένεια είναι το στόλισμα του χριστουγεννιάτικου δέντρου και του σπιτιού λίγες ημέρες πριν τη μεγάλη γιορτή της χριστιανοσύνης, της γέννησης του Ιησού Χριστού.

Μικροί και μεγάλοι διακατέχονται από ευφορία και διάθεση, τέτοια, που δύσκολα μπορεί να γευτεί κανείς σε άλλη περίοδο του χρόνου. Χαμογελαστά πρόσωπα, ζεστές αγκαλιές και φιλιά, ευχές και τραγούδια συνοδεύουν αυτήν την ξεχωριστή στιγμή του στολίσματος. Όλοι βοηθάνε, όλοι συμμετέχουν, αναλαμβάνοντας ο καθένας συγκεκριμένους ρόλους για να αισθάνονται μέτοχοι στο τελικό αποτέλεσμα που θα απολαύσουν σχεδόν για ένα μήνα.

Όταν πλησιάζει το τέλος της εορταστικής περιόδου η ψυχολογία όλων αλλάζει. Τα παιδιά δυσφορούν καθώς οι διακοπές τελειώνουν και τα σχολεία θα ανοίξουν και πάλι τις πύλες τους για να υποδεχτούν τις μαθήτριες και τους μαθητές. Οι γονείς ανασκουμπώνονται για να ανταπεξέλθουν στις υποχρεώσεις της καθημερινότητας.

Ποιος θα ξεστολίσει; Ποιος θα ξεκρεμάσει τα λαμπάκια, τις γιρλάντες και τα ατέλειωτα στολίδια του σπιτιού; «Ας περάσει και τ’ Αγιαννιού και βλέπουμε…».

Μια βαριά διάθεση επικρατεί και σαν αγγαρεία μοιάζει αυτό το ξεστόλισμα. Όταν βγάζεις από τα κουτιά όλα αυτά τα χριστουγεννιάτικα «κειμήλια» αισθάνεσαι σαν ένα μικρό παιδί. Όλα σου φαίνονται ονειρικά πλασμένα κι ας κοσμούν κάθε χρόνο το σπίτι τα ίδια ακριβώς αντικείμενα. Κι όταν έρθει η ώρα να αποθηκευτούν ξανά, μια βαρεμάρα και μελαγχολία κυριεύει την ατμόσφαιρα. Αν δεν δώσουν το έναυσμα οι νοικοκυρές, τα στολίδια μπορεί να μείνουν στη θέση τους όλο το χρόνο.

Χρειάζεται μεγάλη προετοιμασία, τεράστια αποθέματα υπομονής, εγκράτειας και αγάπης για να διατηρήσουμε το σπίτι και τις καρδιές μας στολισμένες με τις χαρμόσυνες εικόνες των Χριστουγέννων. Κάθε χρόνο στολίζουμε και ξεστολίζουμε. Αυτό είναι το έθιμο που παραλάβαμε και θα παραδώσουμε. Κι αυτό δεν αλλάζει.

Το δέντρο και το σπίτι κάποια στιγμή θα το ξεστολίσουμε. Την καρδιά μας όμως πρέπει να έχουμε τη δύναμη να την κρατήσουμε στολισμένη με τα στολίδια που θα φωτίζουν την ζωή μας όλο τον χρόνο. Το άστρο της Βηθλεέμ είναι η πυξίδα που πρέπει να ακολουθούμε στον υπόλοιπο βίο μας.

Αν συλλάβουμε μέσα μας το αληθινό νόημα των Χριστουγέννων, τότε στο στόλισμα και στο ξεστόλισμα τα συναισθήματα θα έχουν την ίδια ζεστασιά. Γιατί η ελπίδα έρχεται πάντα από αυτόν που θυσιάστηκε για να ζούμε στιγμές χαρμόσυνες που μόνο τα Χριστούγεννα μπορούν να μας προσφέρουν.

Αναβιώνει το έθιμο των Σίχνων στο Λιτόχωρο

Το τριήμερο της παραμονής των Θεοφανείων (5 Ιανουαρίου), της ημέρας των Θεοφανείων (6 Ιανουαρίου) και της γιορτής του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (7 Ιανουαρίου) ονομάζεται «τριήμερο των Φώτων». Κατά την διάρκεια του τριημέρου λαμβάνουν χώρα στην Εκκλησία μας διάφορες τελετές οι οποίες, σε συνδυασμό με τα έθιμα του λαού μας, δημιουργούν ένα εορταστικό κλίμα.

Το τριήμερο ξεκινά με τον εκκλησιασμό των χριστιανών το πρωί της παραμονής των Θεοφανείων. Στους Ιερούς ναούς ψάλλεται η ακολουθία των «Μεγάλων Ωρών» και κατόπιν λαμβάνει χώρα ο «Μεγάλος Αγιασμός» που την ημέρα αυτή τελείται μέσα στο ναό. Οι πιστοί αφού πάρουν αγιασμό και λάβουν το αντίδωρο θα γυρίσουν στα σπίτια τους. Εκεί οι νοικοκυρές θα ετοιμάσουν το νηστίσιμο φαγητό για το μεσημέρι ενώ τα παιδιά θα ξεχυθούν στα σπίτια, γνωστά και μη, για να ψάλουν τα κάλαντα των Θεοφανείων. Οι γειτονιές θα γεμίσουν από γλυκές φωνούλες που ψάλλουν:

«Σήμερα τα φώτα κι ο φωτισμός,

η χαρά μεγάλη κι ο αγιασμός.

Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό,

κάθετ’ η κυρά μας η Παναγιά.

Όργανο βαστάει, κερί κρατεί,

και τον Αϊ-Γιάννη παρακαλεί.

Αϊ-Γιάννη αφέντη και βαπτιστή,

βάπτισε κι εμένα Θεού παιδί.

Ν’ ανεβώ επάνω στον ουρανό,

να μαζέψω ρόδα και λίβανο.»

Τα χριστιανικά σπίτια όμως δεν θα επισκεφθούν μόνο τα παιδιά. Είναι η μέρα που ο Ιερέας με τον βοηθό του θα γυρίσει όλα τα σπίτια και καταστήματα της ενορίας για να τα αγιάσει και να τα ευλογήσει. Ο αγιασμός βρίσκεται μέσα στο «σικλί», ένα χάλκινο συνήθως δοχείο, που κουβαλάει ο βοηθός του Ιερέα. Σε αυτό βρέχει ο Ιερέας την «αγιαστούρα» του και ραντίζει όλους τους χώρους του σπιτιού ή του καταστήματος. Είναι η στιγμή που η παράδοση μας θέλει τους καλικάτζαρους να τρέχουν φοβισμένοι και να επιστρέφουν στα έγκατα της γης…

«Φεύγετε να φεύγουμε,

έφτασε ο τουρλόπαπας,

με την αγιαστούρα του.

Ο παπάς με αγιασμό,

οι χωριανοί με το «θερμό».»

…λένε οι καλικάτζαροι και χώνονται στις τρύπες από τις οποίες είχαν βγει δώδεκα ημέρες πριν. Μόλις τελειώσει ο Ιερέας τον αγιασμό του σπιτιού, ο νοικοκύρης δίνει συνήθως χρήματα στον βοηθό του. Παλιά συνηθίζονταν τα χρήματα αυτά να ήταν μεταλλικά κέρματα τα οποία έριχνε ο νοικοκύρης μέσα στο «σικλί», ώστε να αγιασθούν ακόμα και τα λεφτά, όπως έλεγαν. Αφού αγιασθούν οι χώροι του σπιτιού έρχεται η ώρα να μαζευτεί η στάχτη από την φωτιά που έκαιγε στο τζάκι το «Δωδεκαήμερο», η φωτιά δηλαδή που ξεκίνησε με το «Χριστόξυλο». Η στάχτη αυτή θα σκορπιστεί γύρω από το σπίτι, στους στάβλους, ακόμα και στα χωράφια αφού όπως πιστεύεται διώχνει το κακό.

Τα έθιμα της ημέρας τελειώνουν αργά το βράδυ όπου πιστεύεται ότι ανοίγουν οι ουρανοί τα μεσάνυχτα. Την ώρα εκείνη, λέει η παράδοση, όποιος ευχηθεί κάτι με όλη του την καρδιά, αυτό θα πραγματοποιηθεί. Αφού κάναμε και την ευχή μας (δεν σας λέω τι ευχήθηκα εγώ – πάει γρουσουζιά δεν λένε; ) ήρθε η ώρα να πέσουμε για ύπνο γιατί αύριο πρωί πρωί θα πάμε στην εκκλησία. Ξημερώνουν τα Άγια Θεοφάνεια…

Ανήμερα των Θεοφανείων (6 Ιανουαρίου)

Η γιορτινή αυτή ημέρα ξεκινά με τον εκκλησιασμό των πιστών. Στους ναούς ψάλλετε, όπως και την προηγουμένη, η ακολουθία των «Μεγάλων Ωρών». Στην συνέχεια ο Ιερέας και οι πιστοί θα βγουν από τον ναό και θα κατευθυνθούν στο σημείο όπου θα γίνει η «κατάδυση του Σταυρού». Το σημείο αυτό είναι κάποιο λιμάνι, ποτάμι, πηγάδι, δεξαμενή ή απλά μια εξέδρα στο προαύλιο της εκκλησίας πάνω στην οποία, σε ειδικό σκεύος, θα γίνει η τελετή. Οι καμπάνες σημαίνουν χαρμόσυνα και ο Ιερέας ρίχνοντας τον σταυρό στο νερό ψάλει:

«Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου σου,

Κύριε, η της Τριάδος εφανερώθη προσκύνησις

του γαρ Γεννήτορος η φωνή προσεμαρτύρει σοι,

αγαπητόν σε Υιόν ονομάζουσα

και το Πνεύμα εν είδει περιστεράς

εβεβαίου του λόγου το ασφαλές.

Ο επιφανείς, Χριστέ ο Θεός,

και τον κόσμον φωτίσας, δόξα σοι.»

Λευκά περιστέρια ελευθερώνονται και πετούν στον ουρανό ενώ, όπου υπάρχει αυτή η δυνατότητα, πέφτουν στα νερά οι «βουτηχτάδες» για να πιάσουν τον σταυρό. Το έθιμο αυτό ονομάζεται «πιάσιμο του σταυρού», και όποιος βρει τον σταυρό πρώτος θεωρείται ότι είναι τυχερός και ευλογημένος.

Τα παλιότερα χρόνια, αυτός που έβρισκε τον σταυρό, τον γυρνούσε στα σπίτια της ενορίας μαζεύοντας χρήματα που είτε κρατούσε ο ίδιος είτε έδινε στους φτωχούς. Αναμφίβολα οι πιο λαμπρές τελετές «κατάδυσης του Σταυρού» είναι αυτές που λαμβάνουν χώρα στα λιμάνια.

Το Έθιμο των Σίχνων στο Λιτόχωρο

Στο Λιτόχωρο η παράδοση είναι τρόπος ζωής και συνδέεται με τον πηγαίο αυθορμητισμό και τη γνήσια λαϊκότητα. Τα έθιμα και οι θρησκευτικές τελετές των Λιτοχωριτών έλκουν την καταγωγή τους από την αρχαιότητα και το Βυζάντιο και μερικά από αυτά χαρακτηρίζονται για την ιδιαιτερότητα και τη μοναδικότητα τους.

Εντυπωσιακή είναι η εορτή των Φώτων με το Βυζαντινό έθιμο των Σίχνων και της πορτοκαλιάς. Τα Σίχνα είναι λάβαρα με ψηλούς ιστούς, αργυρούς σταυρούς και πολύχρωμες σημαίες, καθένα από τα οποία αντιστοιχεί στους ναούς και τα εξωκλήσια των δύο ενοριών. Την παραμονή της γιορτής στα εξωκλήσια του Αγίου Γεωργίου και της Παναγίας «δένουν τους σταυρούς», δηλαδή ετοιμάζουν τα σίχνα για την σιχνοφορία, την πομπή προς τους δύο κεντρικούς ναούς. Την κυριώνυμη ημέρα της εορτής των θεοφανείων οι σιχνοφόροι μεταφέρουν σε πομπή τα σίχνα στους ναούς του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Δημητρίου, ψάλλοντας το «Κύριε ελέησον» σε ένα μακρόσυρτο και ιδιόρρυθμο μέλος.

Στο κεντρικό κλίτος κάθε ναού υπάρχει η εικόνα της Βαπτίσεως και εκατέρωθεν δύο πορτοκαλιές, σύμβολο ευχής για πλούσια και παραγωγική χρονιά. Μετά το τέλος της θ. Λειτουργίας συγκεντρώνονται στην κεντρική πλατεία σε μια μεγάλη πομπή οι ιερείς, οι ψάλτες, οι σιχνοφόροι, οι Αρχές και το πλήθος των πιστών και κατεβαίνουν στον Ενιπέα, στο «Λάκκο» κατά τους ντόπιους, όπου ψάλλεται ο Μέγας Αγιασμός και γίνεται η κατάδυση του Τιμίου Σταυρού. Οι βουτηχτάδες, συνεταιρισμένοι σε συντροφιές πέφτουν στα παγωμένα νερά του Ενιπέα και συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον των παρευρισκομένων που κατακλύζουν το χώρο. Ο τυχερός επισκέπτεται όλα τα σπίτια του χωριού για να ασπαστούν οι κάτοικοι το Σταυρό και να πάρει το σχετικό φιλοδώρημα.