“Να αυτοκτονήσω ή να φτιάξω έναν καφέ;”
Κων/νος Σαλαβάτης
Πτυχιούχος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας ΑΠΘ.
Κάτοχος Μεταπτυχιακού τίτλου στις Αγγλικές και Αμερικανικές Σπουδές.
Στο προηγούμενο μου άρθρο έκανα μια αναφορά στον Αλμπέρ Καμύ. Δεν θα είχε κανένα νόημα η σκέψη μου, σκέφτηκα, χωρίς τα λόγια του. Ο Καμύ είναι ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους του 20ου αιώνα και πρωτοπόρος του υπαρξισμού και του παραλογισμού, δύο από τις πιο ενδιαφέρουσες κατ’ εμέ σχολές φιλοσοφικής σκέψης. Μιας και τον θυμήθηκα είπα να αφιερώσω ένα άρθρο μιλώντας για ένα από τα δοκίμια του που, διαβάζοντας το στην τρυφερή (για...βαριές φιλοσοφικές αναζητήσεις) ηλικία των 17, άλλαξε για πάντα τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι τη ζωή.
Ο Καμύ είναι γνωστός στο ευρύ κοινό για τα μυθιστορήματα του, τον Ξένο (1942), την Πανούκλα (1947) και την Πτώση (1956). Το 1957, στα 44 του χρόνια, η Σουηδική Ακαδημία του απένειμε το Νόμπελ Λογοτεχνίας, "για τη σημαντική λογοτεχνική του παραγωγή, η οποία με ξεκάθαρη σοβαρότητα φωτίζει τα προβλήματα της ανθρώπινης συνείδησης στην εποχή μας", κάνοντας τον τον δεύτερο νεότερο αποδέκτη του βραβείου. Πέρα όμως από τα λογοτεχνικά του έργα, έλαβε τεράστια κριτική αναγνώριση και για τα φιλοσοφικά του δοκίμια, τον Μύθο του Σισύφου (1942) καθώς και τον Επαναστατημένο Άνθρωπο (1951), όσο και για τον Καλιγούλα (1938), το θεατρικό του έργο που δραματοποιεί ένα μέρος της ζωής του παρανοϊκού αυτοκράτορα της Ρώμης, στον χαρακτήρα του οποίου βρίσκεται διάχυτη όλη η φιλοσοφική σκέψη που παρουσίασε στον Μύθο του Σισύφου.
«Δεν υπάρχει παρά ένα μονάχα φιλοσοφικό πρόβλημα πραγματικά σοβαρό: το πρόβλημα της αυτοκτονίας. Τη στιγμή που αποφασίζεις πως η ζωή αξίζει ή δεν αξίζει τον κόπο να τη ζήσεις, απαντάς στο βασικό πρόβλημα της φιλοσοφίας. Τα υπόλοιπα, εάν ο κόσμος έχει τρεις διαστάσεις, εάν το πνεύμα διαιρείται σε εννιά ή δώδεκα κατηγορίες, ακολουθούν. Είναι παιχνίδια.» Έτσι ξεκινάει ο Μύθος του Σισύφου. Από την πρώτη κιόλας σελίδα σου «φυτεύει» αμέσως το ερώτημα γύρω από το οποίο θα κάνει κύκλους σε όλο το δοκίμιο. Για έναν 17χρονο, αυτή η εισαγωγή είναι μια επανάσταση από μόνη της. Δεν ψάχνει να βρει ποια είναι η φύση της αρετής, ούτε αν είμαστε στο σπήλαιο του Πλάτωνα. Ξεφεύγει από τις θεωρητικές αναζητήσεις και περνάει στην ουσία, στην δράση. Έχει η ζωή νόημα; Και αν ναι, ποιο; Και αν όχι, αξίζει να τη ζούμε; Η ιδέα που έχει για την φιλοσοφική σκέψη είναι διαφορετική από τους υπόλοιπους φιλοσόφους που έχουν στόχο την απλή κατανόηση. Η φιλοσοφία για τον Καμύ είναι δράση. Είναι «να αυτοκτονήσω ή όχι;» αντί για «τί είναι η ζωή;». Με λίγα λόγια φιλοσοφεί για να απαντήσει στα πιο πρακτικά ερωτήματα της ύπαρξης.
Κάποιος που διαβάζει τον Σίσυφο για πρώτη φορά, όπως και εγώ τότε, θα ξαφνιαστεί με την ωμότητα με την οποία αντιμετωπίζει ο Καμύ την αυτοκτονία ή την ειλικρίνεια με την οποία υποστηρίζει πως η ζωή δεν έχει εγγενές νόημα. Το Παράλογο πάει πέρα για πέρα κόντρα στην τάση που έχει ο άνθρωπος για τάξη και για αναζήτηση a priori νοήματος και σχεδίου στη ζωή. Υπάρχει, όπως αναφέρει ο Καμύ, μια θεμελιώδης σύγκρουση ανάμεσα στο τι θέλουμε από τη ζωή (νόημα, τάξη, νομοτελειακή δομή) και στο τι βρίσκουμε (άμορφο χάος). Δύο είναι οι δρόμοι από εκεί και πέρα. Είτε θα ανακαλύψουμε το νόημα που ψάχνουμε μέσα από την πίστη, εναποθέτοντας τις ελπίδες μας σε έναν Θεό πέρα από αυτόν τον κόσμο, είτε θα καταλήξουμε πως η ζωή δεν έχει νόημα.
Άρα, αποδεχόμενοι το παράλογο της ύπαρξης, η μόνη απάντηση είναι η αυτοκτονία; Όχι, λέει ο Καμύ. Η μόνη απάντηση είναι η επανάσταση. Χρησιμοποιώντας ένα κομμάτι της ελληνικής μυθολογίας, την ιστορία του Σισύφου, εξηγεί πως μπορεί ο άνθρωπος να ξεπεράσει το αδιέξοδο του Παραλόγου.
Ο Σίσυφος τιμωρήθηκε από τους Θεούς να επαναλαμβάνει την ίδια αγγαρεία ξανά και ξανά. Έσπρωχνε μια μεγάλη πέτρα μέχρι την κορυφή ενός βουνού και την έβλεπε να κατρακυλάει πάλι πίσω. Αυτός ο παράλογος αγώνας, για τον Καμύ, είναι αρκετός για να γεμίσει την καρδιά του. Ο Σίσυφος μπορεί να αγκαλιάσει το παράλογο της ύπαρξης του και να βρει νόημα στην τιμωρία του. «Πρέπει να φανταστούμε τον Σίσυφο ευτυχισμένο».
Όσο και αν δεν υπάρχει εγγενές νόημα στη ζωή μας, όσο και αν αυτό που περνάμε είναι απλά ένα βάναυσο ανέκδοτο των «θεών», όσο και αν αντί για σχέδιο και τάξη βρίσκουμε χάος, ο δικός μας Γολγοθάς, η δική μας πέτρα, είναι αρκετή για να γεμίσει την καρδιά μας με σημασία. Αντί για να ψάχνουμε την υπέρτατη αλήθεια για το νόημα της ζωής, μπορούμε να κάνουμε μια συνειδητή επιλογή δημιουργώντας το μόνοι μας.
Ένα από τα πιο αισιόδοξα μηνύματα έρχεται από ένα φιλοσοφικό δοκίμιο που ξεκινάει με δεδομένο πως η ζωή δεν έχει νόημα.
H επανάσταση που ονειρεύεται ο Καμύ δεν είναι ταξική, αλλά ανθρώπινη.
Ενημέρωση από την εβδομαδιαία εφημερίδα Επτά. Τα νέα της Κατερίνης και της Πιερίας με ένα κλικ.
Ακολουθήστε μας:
FB: Εφημερίδες Επτά & Πολιτεία
YouTube: Εφημερίδες Επτά & Πολιτεία
Instagram: efimerides_epta_politeia
